هزینه

مبحث هزینه ها برای بسیاری از صاحبان کسب و کارو مشاغل به جهت  تعیین سود و زیان واقعی و پرداخت مالیات عادلانه بسیار پر اهمیت هستند.

در ابتدا به  تعاریف و دسته بندی انواع هزینه میپردازیم.

تعریف هزینه

هزینه به معنای مصرف منابع مالی، زمانی، انسانییا مادی برای دستیابی به یک هدف مشخص است. این هدف می‌تواند تولید کالا، ارائه خدمات، انجام یک پروژه یا حتی سرمایه‌گذاری باشد. به زبان ساده، هزینه هرگونه خرجی است که برای کسب منافع آینده انجام می‌شود.

در حوزه مالی، هزینه‌ها به عنوان کاهش در دارایی‌هایا افزایش در بدهی‌ها تعریف می‌شوند که به منظور کسب درآمد یا تحقق اهداف مالی انجام می‌شوند.

اهمیت هزینه در مدیریت مالی

هزینه‌ها در مدیریت مالی اهمیت حیاتی دارند، زیرا کنترل و مدیریت درست آنها تأثیر مستقیمی بر سودآوری، نقدینگی و پایداری مالی سازمان یا فرد دارد. در ادامه، دلایل اهمیت هزینه‌ها در مدیریت مالی آورده شده است:

·         تعیین سود و زیان

هزینه‌هایکی از عوامل اصلی در محاسبه سود و زیان هستند. اگر هزینه‌ها به درستی مدیریت نشوند، می‌توانند حاشیه سود را کاهش داده و حتی منجر به زیان شوند.

·         بودجه‌بندی و برنامه‌ریزی

مدیریت هزینه‌ها به سازمان‌ها امکان می‌دهد تا بودجه‌بندی دقیق‌تری داشته باشند و منابع خود را بهینه تخصیص دهند. این موضوع به ویژه در پروژه‌ها و کسب‌وکارهای نوپا حیاتی است.

·         تحلیل و تصمیم‌گیری بهتر

تحلیل هزینه‌ها به مدیران کمک می‌کند تا تصمیمات بهتری بگیرند، مثلاً:

آیایک پروژه جدید راه‌اندازی شود یا خیر؟

آیایک محصول جدید معرفی شود؟

آیایک هزینه خاص توجیه اقتصادی دارد یا خیر؟

·         کنترل نقدینگی

کنترل هزینه‌ها برای مدیریت جریان نقدینگی بسیار مهم است. هزینه‌های بیش‌ازحدیا مدیریت ضعیف آنها می‌تواند باعث کمبود نقدینگی و ناتوانی در پرداخت بدهی‌ها شود.

·         افزایش بهره‌وری

مدیریت صحیح هزینه‌ها باعث می‌شود منابع مالی به صورت بهینه در بخش‌های مختلف استفاده شوند، که نتیجه آن افزایش بهره‌وری و کاهش هدررفت منابع است.

·         حفظ رقابت‌پذیری

در بازارهای رقابتی، کنترل هزینه‌ها به کسب‌وکارها اجازه می‌دهد قیمت‌گذاری رقابتی‌تری داشته باشند و در عین حال سودآوری خود را حفظ کنند.

·         پیش‌بینی و مدیریت ریسک

هزینه‌ها می‌توانند منبعی از ریسک باشند، به ویژه اگر غیرقابل پیش‌بینییا کنترل باشند. تحلیل و پیش‌بینی هزینه‌ها به کاهش ریسک کمک می‌کند.

·         تصمیم‌گیری در سرمایه‌گذاری‌ها

شناخت و تحلیل هزینه‌های فرصت (Opportunity Costs) به تصمیم‌گیری در مورد سرمایه‌گذاری‌های بلندمدت و کوتاه‌مدت کمک می‌کند.

میتوان گفت مدیریت هزینه‌هایکی از ستون‌های اصلی موفقیت در مدیریت مالی است. هزینه‌ها اگر به درستی برنامه‌ریزی و کنترل شوند، می‌توانند به کاهش هدررفت منابع، افزایش سودآوری و پایداری مالی کمک کنند. در مقابل، هزینه‌های غیرضرورییا مدیریت ضعیف آنها می‌تواند سازمان را به سمت بحران‌های مالی سوق دهد.

دسته بندی  هزینه

در ادامه توضیحاتی راجع به دسته بندی هزینه ها ارائه میشود . معمولاً هزینه ها به دسته‌بندی‌های مختلفی تقسیم می‌شوند که بر اساسنوع، ماهیت،یا کاربرد آنها تعیین می‌شود. در زیر مهم‌ترین انواع هزینه‌ها آورده شده است:

1. هزینه‌ها بر اساس ماهیت

·         هزینه‌های مستقیم: هزینه‌هایی که به طور مستقیم به تولیدیا ارائه خدمات مربوط می‌شوند، مثل مواد اولیهیا دستمزد کارکنانی که در تولید فعالیت می‌کنند.

·         هزینه‌های غیرمستقیم: هزینه‌هایی که به طور غیرمستقیم به تولید مربوط هستند، مثل اجاره کارخانه، حقوق مدیرانیا هزینه‌های نگهداری.

2. هزینه‌ها بر اساس رفتار

·         هزینه‌های ثابت: هزینه‌هایی که با تغییر حجم تولیدیا فعالیت تغییر نمی‌کنند، مثل اجاره ساختمان یا بیمه.

·         هزینه‌های متغیر: هزینه‌هایی که با افزایشیا کاهش حجم تولید تغییر می‌کنند، مثل مواد اولیه و انرژی مصرفی.

·         هزینه‌های نیمه‌متغیر: هزینه‌هایی که شامل بخش ثابت و متغیر هستند، مثل قبض تلفن (هزینه ثابت ماهانه + هزینه اضافی بر اساس مصرف).

3. هزینه‌ها بر اساس عملکرد

·         هزینه‌های عملیاتی: هزینه‌هایی که مستقیماً به فعالیت‌های روزانه شرکت مرتبط هستند، مثل دستمزد کارکنان یا هزینه حمل‌ونقل.

·         هزینه‌های غیرعملیاتی: هزینه‌هایی که به فعالیت‌های اصلی شرکت ارتباط مستقیم ندارند، مثل بهره وام‌ها یا هزینه دعاوی حقوقی.

4. هزینه‌ها بر اساس زمان

·         هزینه‌های جاری: هزینه‌هایی که در کوتاه‌مدت پرداخت می‌شوند، مثل هزینه مواد مصرفی.

·         هزینه‌های سرمایه‌ای: هزینه‌هایی که برای دارایی‌های بلندمدت انجام می‌شوند، مثل خرید تجهیزاتیا ساخت کارخانه.

5. هزینه‌ها بر اساس قابلیت کنترل

·         هزینه‌های قابل‌کنترل: هزینه‌هایی که مدیران می‌توانند مستقیماً روی آنها تأثیر بگذارند، مثل هزینه تبلیغات.

·         هزینه‌های غیرقابل‌کنترل: هزینه‌هایی که تحت کنترل مدیران نیستند، مثل مالیات.

6. هزینه‌ها بر اساس تصمیم‌گیری

·         هزینه‌های فرصت: هزینه‌ای که از دست دادن یک فرصت به دلیل انتخاب یک گزینه دیگر ایجاد می‌شود.

·         هزینه‌های غرق‌شده: هزینه‌هایی که قبلاً انجام شده‌اند و نمی‌توان آنها را بازیابی کرد.

·         هزینه‌های تفاضلی: هزینه‌هایی که با انتخاب یک گزینه نسبت به گزینه دیگر متفاوت است.

هزینه ها در قانون مالیات های مستقیم

حال که تا اینجا با مفاهیم هزینه و دسته بندی های اصلی هزینه آشنا شده اید به مبحث بسیار پر اهمیت دیگری از منظر قوانین مالیاتی میپردازیم و به این پرسش اصلی پاسخ میدهیم که انجام این هزینه ها در چه چهارچوب و قوانین مالیاتی انجام شود تا مورد قبول سازمان امور مالیاتی قرار بگیرد و بتوانیم از هزینه ها در تعیین واقعی سود و زیان به درستی استفاده کنیم و منجر به پرداخت مالیات عادلانه شود؟

این موضوع از حیث میزان اهمیت ، مواد 147 و 148 قانون مالیات های مستقیم در فصل دوم از باب چهارم این قانون را به خود تخصیص داده است و در ارتباط با هزینه های قابل قبول مالیاتی و استهلاک به تفصیل بیان شده است.

برای آشنایی بیشتر با این مبحث مالیاتی و قوانین مرتبط در ادامه با ما همراه باشید.

شرایط قابل قبول شدن هزینه ها از منظر مالیاتی:

واضح است که در همه ی کسب و کارها برای پیشبرد اموردرآمدی لازم هست که هزینه های مختلفی انجام شود، اما باید توجه داشت که هزینه هایی قابل قبول سازمان امور مالیاتی است که

·         اولا در راستای فعالیت تجاری همان کسب و کار باشد. بعضی از کارفرمایان به جهت پایین نشان دادن سود کسب و کارشان هزینه هایی را ثبت میکنند که در راستای فعالیت تجاری نیست و متاسفانه باعث رد هزینه ها و بعضا جرائم مالیاتی خواهد شد.

·         دوما آن هزینه طبق تطابق زمانی صورت گرفته باشد و در همان دوره ای که درآمد شناسایی میشود ، هزینه مربوط هم شناسایی شود به طور مثال قبض برقی که شما در سال 1402 پرداخت کرده اید اما در سال 1403 نمیتوانید بعنوان هزینه شناسایی کنید و لازم است در همان دوره مالی مربوط به خود ثبت شود.

·         سوما در نظر داشته باشید که برای بعضی هزینه ها سازمان امور مالیاتی سقف مشخصی تعیین کرده است که در صورتی این هزینه ها مورد قبول واقع میشوند که از این سقف تجاوزنکند

·         و نکته ی آخر اینکه هزینه های مربوط به درآمد های معاف از مالیات ، طبیعتا جز هزینه های قابل قبول مالیاتی نیست.

انواع هزینه های قابل قبول  از منظر مالیاتی:

سازمان امور مالیاتی جهت شفاف سازی انواع هزینه ها و جلوگیری از تخلفات،   لیستی از هزینه های مورد تایید خود را ارائه داده است.

هزینه هایی مانند قیمت خرید کالای فروخته شده و یا قیمت خرید موادی مصرفی که در جهت ارائه خدمت خریداری میشود، هزینه های مرتبط با حقوق و مزایای پرسنل استخدامی و سنوات و سایر امور مربوط ، هزینه های اجاره محل یا وسائط نقلیه ، هزینه های مرتبط با مخارج سوخت ، آب ، برق و مخابرات، هزینه های حق عضویت ، هزینه های جبران خسارت، هزینه های فرهنگی رفاهی و آموزش کارکنان، هزینه های حق العمل، حق الوکاله، حق المشاوره، هزینه حسابرسی و خدمات مالی و اداری، هزینه های کارمزد بانکی و تسهیلات بابت اخذ وام، هزینه تعمیر و نگهداری اثاثه و منصوبات، هزینه های بازاریابی و تبلیغات، هزینه های درمانی کارکنان و غیره که دارای فاکتور باشند و در حدود متعارف مورد استفاده قرار بگیرند.

در اینجا به پاسخ بعضی سوالات پرتکرار میپردازیم:

1-در صورتی که طبق قوانین و مقررات مربوط عدم انجام تکالیف یا تعهد از سوی اشخاص مشمول جریمه ای شده باشیم، آیا این جریمه هزینه قابل قبول مالیاتی محسوب میشود؟

در پاسخ باید بگوییم خیر، طبق بخشنامه شماره 200/20064 مورخ 11/10/1391 در صورتیکه طبق قوانین و مقررات مربوط عدم انجام تکالیف یا تعهد از سوی اشخاص مشمول جریمه‌ای شناخته شود، این جرایم (به استثنای جرائم پرداختی به بانک‌ها به استناد رای هیات عمومی شورای عالی مالیاتی) با توجه به عدم پیش‌بینی آن در قانون مالیات‌های مستقیم و مقررات ذیربط به عنوان هزینه‌های قابل قبول مالیاتی در تشخیص درآمد مشمول مالیات قابل پذیرش نخواهد بود.

مطابق بند 18 ماده 148 ق.م.م، سود، کارمزد و جریمه‌هایی که برای انجام عملیات موسسه به بانک‌ها، صندوق تعاون، صندوق‌های حمایت از توسعه بخش کشاورزی و همچنین مؤسسات اعتباری غیر بانکی مجاز و شرکت‌های واسپاری (لیزینگ) دارای مجوز از بانک مرکزی پرداخت شده یا تخصیص یافته باشد.

توجه داشته باشید که برابر بخشنامه شماره 41/93/230 مورخ 01/04/1393 صرفاً مجوز فعالیت از بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران مبنای مجاز بودن بانک‌ها و مؤسسات مالی و اعتباری غیر بانکی است و سایر مجوزهای صادره از طرف بانک مرکزی از جمله مجوز تأسیس یا مجوز ثبت تغییرات به منزله مجوز فعالیت نیست.

2-آیا زیان اشخاص حقیقی یا حقوقی از درآمد سال بعد استهلاک پذیر است؟

توجه داشته باشید زیان اشخاص حقیقی یا حقوقی که از طریق رسیدگی به دفاتر آن‌ها و با توجه به مقررات احراز گردد، از درآمد سال یا سال‌های بعد استهلاک پذیر است.

نکته: برابر بند 1 بخشنامه شماره 28345زیان اشخاص حقیقی و حقوقی که از طریق رسیدگی به دفاتر آن‌ها و با توجه به مقررات احراز گردد بدون تفکیک آن به سنوات قبل یا بعد از اصلاحیه 1380 از درآمد سال یا سال‌های بعد و حداکثر تا میزان درآمد مشمول مالیات ابزاری قابل استهلاک خواهد بود.

مطابق بخشنامه شماره 81/93/200 مورخ 1393/07/20 «با توجه به تفکیک شخصیت شرکت و صاحبان سهام و در نظر گرفتن اینکه افزایش حقوق صاحبان سهام (به جز از محل آورده‌ها) به عنوان درآمد تلقی می‌شود، لذا تقبل زیان توسط سهامداران شرکت و تهاتر آن از محل حساب جاری شرکا درآمد محسوب و می‌بایستی در صورت سود و زیان به عنوان درآمد شناسایی گردد. از این رو مطالبه مالیات از این بابت با رعایت مفاد مواد 105، 128 و بند (12) ماده 148 قانون مالیات‌های مستقیم وفق مقررات قانونی خواهد بود.

3-سقف هزینه ماموریت قابل قبول سازمان امور مالیاتی چقدر است؟

حد نصاب هزینه مأموریت یا مسافرت به خارج از کشور طبق تصویب‌نامه 38929ت/3286 هیئت وزیران در مورخ 87/01/19، روزانه مبلغ دویست هزار تومان تعیین شده است که این مبلغ برای شرکت‌های تولیدی هر سال 180 روز، معادل 6 ماه و برای شرکت‌های غیرتولیدی 60 روز (12 میلیون تومان) و برای اشخاص حقیقی 30 روز (6 میلیون تومان ) است که باید در دفاتر شرکت ثبت شده باشند و مازاد مخارجِ انجام‌شده جزء هزینه‌های غیرقابل قبول است. هزینه تأمین ارز (برای مابه تفاوت نرخ رسمی بانک مرکزی و ارز آزاد به نسبت مجموع مبلغ مصوب) و هزینه خروج از کشور علاوه بر حدنصاب مخارج روزانه مورد پذیرش است.

نکته: لازم به توضیح است طبق تصویب نامه هیات وزیران بهشماره 173801/ ت 61907 مورخ 22/09/1402 حد نصاب فوق از رقم 2.000.000 ریال به رقم 40.000.000 ریال تغییر یافت.

4- آیا پاداش هیات مدیره جزء هزینه های قابل قبول مالیاتی است؟

پرداخت پاداش هیئت مدیره مصوب مجمع عمومی شرکت‌ها مطابق مفاد مواد ۲۳۹ و ۲۴۱ قانون تجارت از محل سود خالص قابل تقسیم انجام می‌پذیرد، بنابر این پاداش جزء هزینه‌های قابل قبول مالیاتی نیست. اما این پاداش اگر برای اعضای حقیقی هیئت مدیره (اعم از موظف و غیر موظف) پرداخت شود، مطابق مقررات مالیاتی مشمول کسر مالیات بر حقوق است.

5- آیا هزینه خسارت وارده جزء هزینه های قابل قبول مالیاتی است؟

برای اینکه بتوانیم خسارت را جزء هزینه‌های قابل قبول مالیاتی قرار دهیم باید مطابق بند 9 ماده 48 ق م م دارای شروط زیر باشد:

·         خسارت دارای گواهی تایید از سمت سازمان ذی صلاح باشد.

·         موضوع و میزان آن تعیین شده باشد.

·         طبق مقررات قانون یا قراردادهای موجود جبران آن به عهده دیگری نبوده یا در هر صورت از طریق دیگران جبران نشده باشد.

·         ارائه تعهد کتبی که از سمت هیچ ارگانی این خسارت جبران نخواهد ‌شد.

6-هزینه های غیر قابل قبول مالیاتی کدامند؟

اگر اسناد هزینه ای حتی اگر به لحاظ عنوان و شرایط قابل قبول محسوب میشوند، به مراجع ارائه نگردد این هزینه ها غیر قابل قبول تلقی میگردند. اما این مطلب لزوما در همه ی موارد قابل قبول نیست. بعنوان مثال هزینه در شرایطی صورت گرفته که تهیه مدرک عرفا امکان پذیر نیست. همچنین اگر هزینه های علی رغم وجود مدرک معتبر و انجام کلیه شرایط و ضوابط مربوطه، به فعالیت درآمدی مرتبط نیست، نمیتواند جزئ هزینه های قابل قبول در نظر گرفته شود.

به صورت کلی هزینه های قابل قبول مالیاتی از اجزا مهم تشخیص درآمد واقعی مودی و تعیین درامد محسوب میشود. بنابراین هر چقدر هزینه ها ی انجام شده طی سال ، توسط سازمان امور مالیاتی مورد قبول واقع شود ، منجر به محاسبه کمتر مالیات خواهد شد.

در آخر این اطمینان را به شما میدهیم که در همه ی مراحل گفته شده از بودجه بندی هزینه ها تا نحوه ثبت و ارائه هزینه ها در گزارشات قابل ارائه به سازمان امور مالیاتی در کنار شما هستیمو تیم متخصص ما بهترین روش ها را در اختیار شما قرار میدهند.